Głównej zawartości

   

    Zakres kompetencji spoczywających na Wojewódzkim Urzędzie Ochrony Zabytków oraz obszar jego właściwości miejscowej, wymagają szczególnej troski oraz dbałości zarówno o dziedzictwo narodowe, jak i środki finansowe przeznaczone na ten cel. Podstawowym elementem gwarantującym wypełnienie powyższych zadań pozostaje racjonalne gospodarowanie powierzonymi funduszami publicznymi poprzez stałe monitorowanie prawidłowości i celowości wykorzystania dotacji przyznawanych m.in. osobom fizycznym, jednostkom samorządu terytorialnego oraz innym jednostkom organizacyjnym na utrzymanie szczególnie cennych obiektów zabytkowych. Osiągnięcie tego celu jest możliwe jedynie w oparciu o wnikliwy nadzór nad dysponentami powierzonych funduszy. Zgodnie z art. 74 ustawy z dnia 23 lipca 2003r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. nr 162, poz. 1568 ze zm.) dotacja na dofinansowanie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru może być udzielona przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego ze środków finansowanych z części budżetu państwa „Kultura i Ochrona Dziedzictwa Narodowego” oraz wojewódzkiego konserwatora zabytków ze środków finansowanych z budżetu państwa w części, której dysponentem jest wojewoda. Należy również zaznaczyć, że na zasadach i w trybie określonych odrębnymi przepisami, prace konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane przy zabytkach będących w posiadaniu jednostek organizacyjnych, zaliczanych do sektora finansów publicznych, są finansowane ze środków finansowych przyznawanych odpowiednio przez dysponentów części budżetowych bądź jednostki samorządu terytorialnego, którym podlegają te jednostki.W myśl art. 76  przytoczonej ustawy dotacje mogą być udzielane na dofinansowanie: 

   1) nakładów koniecznych na wykonanie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru,        ustalonych na podstawie kosztorysu zatwierdzonego przez wojewódzkiego konserwatora zabytków, które zostaną przeprowadzone w roku        złożenia przez wnioskodawcę wniosku o udzielenie dotacji lub w roku następującym po roku złożenia tego wniosku; 

   2) nakładów koniecznych na wykonanie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru,        które zostały przeprowadzone w okresie trzech lat poprzedzających rok złożenia przez wnioskodawcę wniosku o udzielenie dotacji.

    Jednym z warunków koniecznych przyznania dotacji jest uzyskanie stosownego pozwolenia organu konserwatorskiego udzielanego w trybie art. 36 w/w ustawy, czego przykładem są niżej wymienione prace konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane  przy zabytkach nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków prowadzonych na terenie woj. warmińsko-mazurskiego.

   Gotycki kościół ewangelicko-augsburski w Pasymiu na skutek upływu czasu wymagał przeprowadzenia prac konserwatorskich elewacji. Stan zachowania lica ceglanego był zły, ponieważ w wielu miejscach powierzchnia ceglana była zniszczona, złuszczona i zdegradowana. Zniszczenia powstały w obrębie szczytu elewacji prezbiterium, gdzie na cegłach widoczne były głębokie ubytki. W wielu miejscach na licu ceglanego muru powstały  zabielenia i wykwity. Na zawilgoconych murach widoczne były kolonie mikroorganizmów. Fragmenty muru tj. sterczyny, parapety, okulus,  szczyty, szczególnie były narażone na działanie czynników niszczących na skutek penetracji wody i zawilgocenia, popękania i wypłukiwania zapraw, wobec czego struktura muru rozluźniła się. Celem prac konserwatorskich było zatrzymanie procesów niszczących, usunięcie niewłaściwych wtórnych materiałów nie spełniających wymogów konserwatorskich i przywrócenie historycznego wyglądu elewacji.

   Przed rozpoczęciem prac konserwatorskich niniejszy obiekt został zbadany pod kątem zachowania oryginalnej dekoracji architektonicznej, w tym opracowania kolorystycznego tynków w blendach oraz został rozpoznany w zakresie techniki wykonania i właściwości materiałów oraz stanu zachowania. Program prac konserwatorskich zakładał maksymalne zachowanie oryginalnej substancji zabytkowej oraz usunięcie zapraw nie spełniających wymogów konserwatorskich, w pierwszej kolejności tych o niewłaściwych parametrach, niskiej nasiąkliwości i zbyt dużej wytrzymałości mechanicznej. Prace konserwatorskie obejmowały również:

  • wykonanie izolacji pionowej ograniczającej kontakt muru z glebą i podsiąkanie wody,
  • dezynfekcję powierzchni lica w miejscach wzrostu mikroorganizmów, usunięcie wtórnych, 
  • zapraw z powierzchni ceglanego muru, oczyszczenie powierzchni z ciemnych nawarstwień i zabieleń,
  • przemurowanie spękań wraz z  wzmocnieniem struktury muru,
  • uzupełnienie cegieł zaprawą mineralną,
  • uzupełnienie ubytków zaprawy w spoinach zaprawą mineralną,
  • scalenie kolorystyczne powierzchni muru oraz dezynfekcję i hydrofobizację powierzchniową.

 

   Należy podkreślić, że w trakcie prac konserwatorskich prowadzonych na elewacjach kościoła przez osobę kierującą pracami konserwatorskimi zostały odsłonięte pozostałości średniowiecznych tynków w obrębie fryzu podokapowego, zlokalizowanych pomiędzy narożnikiem elewacji bocznej, a pierwszą przyporą. Na powierzchni zapraw zidentyfikowano niewielkie ślady rytów, które stanowiły rysunek kompozycji maswerkowej. Poszukując dalszych świadków dekoracji malarskiej fryzu odsłonięto na elewacji frontowej, w miejscu dostawienia wieży fragmenty fryzu z zachowanymi warstwami malarskimi. Wobec powyższego rozszerzono zakres prac konserwatorskich o prace polegające na odtworzeniu dekoracji maswerkowej na zachowanych fragmentach fryzu podokapowego na elewacji szczytowej po obu stronach wieży oraz na elewacjach bocznych.

 Galeria:

 

   Charakter wielu miasteczek Warmii i Mazur ukształtowany dzięki niepowtarzalnej architekturze średniowiecznej zabudowie wymaga szczególnej troski i wielu nakładów na prace konserwatorskie i restauratorskie wraz z towarzyszącymi im robotami budowlanymi. Niestety wiele miejscowości w wyniku zniszczeń wojennych oraz często niewłaściwej odbudowy powojennej częściowo utraciły wspomniany blask. Przykładem skuteczności działań zmierzających do przywrócenia oraz utrzymania zabytkowej miejskiej architektury naszego regionu jest przeprowadzona rewitalizacja wschodniej części starego średniowiecznego miasta w Barczewie. Przedmiotowa inwestycja polegała na  wymianie nawierzchni ulic i chodników, przebiegającej w ulicach: fragment ul. Nowowiejskiego, fragment  ul. Kopernika, ul. Mazurska, ul. Krótka, ul. Klasztorna, Plac Ratuszowy do ul. Mickiewicza, droga do więzienia oraz przebudowie infrastruktury (wodociągi, kanalizacja sanitarna, kanalizacja deszczowa, sieć elektroenergetyczna) i  wykonaniu oświetlenia terenu, elementów małej architektury wraz ze straganami oraz uzupełnieniu nasadzeń zieleni. Wszystkie nawierzchnie w/w ulic wykonano z bruku kamiennego wraz z wykonaniem rynsztoków odprowadzających wodę deszczową, zaś ciągi piesze z kostki granitowej. Inwestycja polegała również na odtworzeniu dawnych podziałów katastralnych w postaci wykonania rysunku posadzki z bruku w kolorze czerwonym oraz uczytelnieniu powiązań widokowo-kompozycyjnych pomiędzy układem starego miasta, a parkingiem miejskim z amfiteatrem poprzez rozebranie współczesnego garażu i wykonanie w tym miejscu tarasu widokowego.

   Należy podkreślić, iż w wyniku przeprowadzonych w 2010 roku przedinwestycyjnych badań archeologicznych zostały odkryte fragmenty zabytkowej zabudowy z przełomu XVII i XVII wieku. W przedmiotowym projekcie rewitalizacji starego miasta  odkryte w trakcie wykopalisk zabytki zostały wyeksponowane na miejscu. W tym celu wykonano dwie kasety ekspozycyjne, aby można było przeprowadzić na żywo lekcje historii  dla dzieci, młodzieży i dorosłych oraz zwiększyć atrakcyjność turystyczną Barczewa. W wykopie znaleziono m.in. drobne monety, fragmenty ceramiki, narzędzi gospodarstwa domowego. W sierpniu 2012 r. Gmina Barczewo podczas uroczystości na Zamku Królewskim w Warszawie otrzymała tytuł „Modernizacja Roku 2011” w kategorii rewitalizacja obszarów i zespołów urbanistycznych. Do konkursu zgłoszono wówczas aż 922 projekty. Do finałowego etapu zakwalifikowano blisko 100 inwestycji, a barczewska rewitalizacja okazała się najlepszą w kraju. Po niniejszym sukcesie kolejnym krokiem mającym na celu ochronę zabytków architektury jest rozpoczęty w ubiegłym roku  program prac pt. „Wzrost atrakcyjności turystycznej gminy Barczewo poprzez renowację obiektów dziedzictwa kulturowego” polegający  na wykonaniu szeroko zakrojonych prac konserwatorskich i skomplikowanych robót budowalnych dotyczących budynku historycznego ratusza, dawnego kościoła ewangelicko – augsburskiego oraz muzeum im. Feliksa Nowowiejskiego.

     W ramach działań dotyczących zabytkowego ratusza inwestycja przewiduje wykonanie prac konserwatorskich obejmujących:

  • uzupełnienie ubytków w tynkach na elewacji w sposób nawiązujący formą do istniejącego wystroju budynku wraz z uzupełnieniem wymalowania,
  • wykonanie konserwacji więźby dachowej poprzez uzupełnienie ubytków metodą flekowania, powtarzając wymiary pierwotne belek wraz z zastosowaniem łączenia elementów drewnianych w postaci pierwotnych wzorów złączy ciesielskich oraz zabezpieczeniem drewna preparatami owadobójczymi, grzybobójczymi, ognioochronnymi i przeciwwilgociowymi wraz ze scaleniem kolorystycznym elementów nowowstawionych do koloru belek pierwotnie zachowanych;
  • wykonanie konserwacji drewnianej konstrukcji wieży ratusza poprzez uzupełnienie dużych ubytków;
  • demontaż nieczynnego mechanizmu zegara wraz z jego elementami tj. linki, obciążniki, dzwon rurowy w sposób nienaruszający substancji zabytkowej zarówno samego mechanizmu, jak i obiektu i jego ekspozycję w sali wystawienniczej na poddaszu ratusza;
  • uzupełnienie ubytków w tynkach na ścianach i sufitach Sali Rady Miejskiej oraz korytarzu parteru zaprawą analogiczną do istniejącej; podklejenie spękań,
  • usunięcie wtórnych warstw malarskich;
  • nałożenie warstwy wyrównującej.

 

   Natomiast roboty budowlane  w niniejszym obiekcie polegać będą na:

  • wykonaniu remontu dachu ratusza poprzez naprawienie uszkodzonych elementów konstrukcji dachu z uzupełnieniem brakujących elementów więźby dachowej;
  • wykonaniu obróbek blacharskich dachu z zachowaniem materiału historycznego;
  • wykonaniu izolacji przeciwwodnej i termicznej dachu;
  • wykonaniu drewnianych okien połaciowych umieszczonych w przestrzeniach między krokwiami  historycznej więźby dachowej;
  • wykonaniu remontu i konserwacji więźby dachowej poprzez uzupełnienie dużych ubytków metodą flekowania, powtarzając wymiary pierwotne belek wraz z zastosowaniem łączenia elementów drewnianych w postaci pierwotnych wzorów złączy ciesielskich ;
  • zabezpieczeniem drewna preparatami owadobójczymi, grzybobójczymi, ognioochronnymi i przeciwwilgociowymi wraz ze scaleniem kolorystycznym elementów nowowstawionych do koloru belek pierwotnie zachowanych;
  • adaptacji poddasza w części południowej i północnej poprzez wykonanie Sali wystawowej i remont wieży widokowej z zachowaniem pierwotnych elementów budynku oraz istniejącej konstrukcji, w tym drewnianej wieży, stropów i balustrad oraz wykonanie dodatkowej zabezpieczającej, stalowej balustrady widokowej na wieży ratusza;
  • adaptacji pomieszczeń po Sali Rady Miejskiej na pomieszczenia informacji turystycznej; wymianie i uzupełnieniu brakującej stolarki okiennej w budynku ratusza w Sali wystawienniczej i informacji turystycznej na okna drewniane na wzór okien  istniejących  (wielkość, podziały, kolorystyka, zdobienia);
  • wykonaniu klatki schodowej na poziom Sali wystawienniczej oraz drewnianej balustrady prowadzącej na wieżę widokową z poszanowaniem substancji zabytkowej.

 

   W ramach działań polegających na przywróceniu i odtworzeniu historycznego wyglądu dawnego  kościoła ewangelicko-augsburskiego jest przeprowadzenie prac obejmujących:

  • konserwację pierwotnej stolarki drzwiowej (wejście główne, kruchta, zakrystia, chór);
  • klatki schodowej (balustrada schodów na wieżę oraz chór) polegającą na usunięciu wtórnych powłok malarskich;
  • uzupełnieniu ubytków metodą flekowania poprzez wstawienie wstawek z drewna wysezonowanego wraz z retuszem ubytków warstwy malarskiej w postaci mazerunku oraz uzupełnieniu i impregnacji schodów na wieżę;
  • konserwację wnętrza kościoła ewangelickiego polegającą na usunięciu wtórnych warstw przemalowań;
  • rekonstrukcji brakujących profili parapetów, sklepienia, służek;
  • konserwację i uzupełnienie płycinowej boazerii wraz z fryzem powyżej lamperii;
  • odtworzenie boniowania na ścianach;
  • odsłonięcie i konserwację tapetowego wzoru, dekoracji fryzu na ścianach prezbiterium, malowanego fryzu podokiennego w prezbiterium;
  • odtworzenie wzoru w postaci pasków lilijek na sklepieniach i łuku tęczowym; konserwację i oczyszczenie płytek oraz cegieł posadzki kościoła;
  • konserwację drewnianych elementów wystroju wnętrza (opracowane malarsko chór, więźba i strop) poprzez odsłonięcie zachowanego oryginalnego wymalowania chóru i więźby; konserwację stropu, wymianę zdewastowanych desek stropu belkowego z zachowaniem oryginalnych profili oraz odtworzenie pierwotnego wymalowania;
  • konserwację elementów kamiennych tj. kamienne bazy pod słupami oraz kamienne schody poprzez oczyszczenie i zabezpieczenie powierzchni;
  • konserwację rozety nad głównym wejściem oraz żaluzji drewnianych poprzez zabezpieczenie powierzchni materiału zabytkowego;
  • konserwację elewacji budynku kościoła poprzez przemurowanie partii wtórnych, prowizorycznie przemurowanych, zniszczonych, spękanych i osłabionych z odsłonięciem pierwotnego wątku i kształtu materiałem ceramicznym;
  • miejscowe wzmocnienie cegieł i naprawa spękań na murach kościoła, przeprowadzenie procesu odsalania i dezynfekcji elewacji;
  • miejscowe uzupełnienie ubytków w cegłach i spoinach, oczyszczenie pozostawionych metalowych elementów;
  • uzupełnienie szczelin w kamiennej podmurówce oraz odtworzenie płyciny po pierwotnym otworze w ścianie wieży;
  • oczyszczenie;
  • wzmocnienie oraz uczytelnienie tynkowanego tła nadproża nad wejściem głównym z rozmalowaniem w formie czteroliścia.

 

   Budynek muzeum im. Feliksa Nowowiejskiego zostanie poddany pracom polegającym na:

  • uzupełnieniu ubytków w tynkach;  
  • podklejeniu spękań;
  • nałożeniu warstwy wyrównującej oraz przywróceniu pierwotnego wymalowania wnętrza budynku zabytkowego (ściany, sufity);
  • usunięciu wtórnych powłok malarskich (zachowując pierwotny mazerunek);
  • uzupełnieniu dużych ubytków metodą flekowania;
  • wykonaniu retuszu malarskiego ubytków oraz odtworzeniu kolorystyki wewnętrznej stolarki drzwiowej;
  • usunięciu wtórnych powłok malarskich;
  • uzupełnieniu dużych ubytków metodą flekowania;
  • oczyszczeniu oryginalnych okuć i zawiasów oraz odtworzeniu kolorystyki stolarki okiennej;
  • usunięciu wtórnych powłok malarskich; zrekonstruowaniu zdegradowanych i brakujących listew;
  • odtworzeniu kolorystyki drewnianej podłogi klatki schodowej i pomieszczeń wewnętrznych budynku zabytkowego;
  • remoncie pokrycia dachowego.

 

Galeria:

 

     Należy podkreślić, że zachowywanie pełni wartości zabytku jest więc możliwe tylko wtedy, kiedy utrwalamy i konserwujemy jego pierwotną materię, chroniąc najważniejsze cechy decydujące o treści, o indywidualności i niepowtarzalności zabytku – cechy, które są nośnikiem jego wartości niematerialnych. Przy planowaniu prac przy obiektach zabytkowych, mając na względzie zachowanie autentyczności zabytku, iż każda ze zmian powoduje powstanie nowej wartości estetycznej. Najistotniejszym w tym aspekcie jest więc zachowanie utrwalonej estetyki i wiarygodności jaką stanowi konkretny budynek historyczny.


                                                                                                                                                            Autor: Urszula Romanik